Η Νεότερη Ελληνική Λογοτεχνία (18ος αιώνας έως σήμερα) διαμορφώθηκε μέσα από τους αγώνες για την εθνική ανεξαρτησία, τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους, τα γλωσσικά ζητήματα, τις ιστορικές περιπέτειες του 20ού αιώνα (Μικρασιατική Καταστροφή, Πόλεμοι, Δικτατορίες) και την ενσωμάτωση των ευρωπαϊκών λογοτεχνικών ρευμάτων.
Χωρίζεται στις εξής κύριες περιόδους:
1. Διαφωτισμός & Επτανησιακή Σχολή (18ος αι. – 1880)
Περιγραφή Εποχής
Πριν και κατά τη διάρκεια της Επανάστασης του 1821, ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός προετοίμασε το έθνος πνευματικά. Μετά την Επανάσταση, τα Επτάνησα (που δεν γνώρισαν οθωμανική υποδούλωση) έγιναν το κέντρο μιας λαμπρής ποιητικής άνθισης με δημοτική γλώσσα, λυρισμό και εθνική έξαρση.
Κύρια Χαρακτηριστικά & Σχολές
-
Διαφωτισμός: Πίστη στην παιδεία, τον ορθό λόγο και την ελευθερία.
-
Επτανησιακή Σχολή: Δημοτική γλώσσα, πατριωτικός και φιλοσοφικός λυρισμός, επίδραση από τον ιταλικό ρομαντισμό.
-
Αθηναϊκή Σχολή (Ρομαντισμός): Κυριαρχία της καθαρεύουσας, μελαγχολικός και υπερβολικός ρομαντισμός.
Σπουδαιότεροι Συγγραφείς & Ποιητές
-
Αδαμάντιος Κοραής & Ρήγας Φεραίος: Ηγέτες του Νεοελληνικού Διαφωτισμού.
-
Διονύσιος Σολωμός: Ο εθνικός ποιητής της Ελλάδας (Ύμνος εις την Ελευθερίαν, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι).
-
Ανδρέας Κάλβος: (Ωδαί – σύνθεση κλασικισμού και ρομαντισμού).
-
Αριστοτέλης Βαλαωρίτης & Γεώργιος Τερτσέτης: Επτανήσιοι ποιητές και συγγραφείς.
-
Εμμανουήλ Ροΐδης: (Η Πάπισσα Ιωάννα – καυστική σάτιρα) & Ιάκωβος Πολυλάς.
2. Η Γενιά του 1880 (Νέα Αθηναϊκή Σχολή & Ηθογραφία)
Περιγραφή Εποχής
Σηματοδοτεί την οριστική στροφή στη δημοτική γλώσσα, την απόρριψη του άκρατου ρομαντισμού και την εισαγωγή του Ρεαλισμού και του Νατουραλισμού. Εμφανίζεται η ηθογραφία (διηγήματα που περιγράφουν τη ζωή, τα έθιμα και τις παραδόσεις της ελληνικής υπαίθρου).
Κύρια Χαρακτηριστικά
-
Δημοτικισμός: Αγώνας για καθιέρωση της γλώσσας του λαού.
-
Ηθογραφικό Διήγημα: Ρεαλιστική απεικόνιση της αγροτικής και νησιωτικής Ελλάδας.
-
Αστικός Ρεαλισμός: Σταδιακή μετατόπιση της θεματολογίας στα αστικά κέντρα.
Σπουδαιότεροι Συγγραφείς
-
Κωστής Παλαμάς: Ηγετική μορφή της γενιάς του 1880 (Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου, Η Φλογέρα του Βασιλιά).
-
Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης: Ο «άγιος των ελληνικών γραμμάτων» (Η Φόνισσα, Όνειρο στο κύμα).
-
Γεώργιος Βιζυηνός: Πρωτοπόρος της ψυχογραφικής ηθογραφίας (Το αμάρτημα της μητρός μου, Ποίος ήταν ο φονεύς του αδελφού μου).
-
Ανδρέας Καρκαβίτσας: (Ο Ζητιάνος, Λόγια της Πλώρης).
-
Γρηγόριος Ξενόπουλος: (Στέλλα Βιολάντη, Το κόκκινο δωμάτιο).
-
Κ.Π. Καβάφης: Ο παγκόσμιος Αλεξανδρινός ποιητής (Ιθάκη, Περιμένοντας τους Βαρβάρους).
3. Η Γενιά του '30 (Μοντερνισμός & Ελληνικότητα)
Περιγραφή Εποχής
Η πιο καθοριστική γενιά της νεότερης λογοτεχνίας. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή (1922), οι δημιουργοί αναζητούν μια νέα «ελληνικότητα», μπολιάζοντας την ελληνική παράδοση με τα ευρωπαϊκά πρωτοποριακά ρεύματα (Υπερρεαλισμός/Σουρεαλισμός, Μοντερνισμός).
Κύρια Χαρακτηριστικά
-
Εισαγωγή του Υπερρεαλισμού: Ελεύθερος στίχος, συνειρμική γραφή, κατάργηση παραδοσιακών φαρμών.
-
Μεγάλο Μυθιστόρημα: Άνθιση της πεζογραφίας με σύνθετη πλοκή και κοινωνικό προβληματισμό.
-
Διεθνής Αναγνώριση: Η ελληνική λογοτεχνία κατακτά το παγκόσμιο προσκήνιο (δύο Βραβεία Νόμπελ).
Σπουδαιότεροι Συγγραφείς & Ποιητές
-
Νόμπελ Ποίησης: Γιώργος Σεφέρης (1963) & Οδυσσέας Ελύτης (1979 - Άξιον Εστί).
-
Νίκος Καζαντζάκης: Ο πολυμεταφρασμένος στοχαστής (Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά, Ο Χριστός Ξανασταυρώνεται, Οδύσεια).
-
Γιάννης Ρίτσος: (Επιτάφιος, Ρωμιοσύνη).
-
Στρατής Μυριβήλης: (Η Ζωή εν Τάφω, Η Δασκάλα με τα Χρυσά Μάτια).
-
Ηλίας Βενέζης: (Το Χρονικό μιας Πολιτείας, Το Νούμερο 31328).
-
Γιώργος Θεοτοκάς, Μ. Καραγάτσης (Ο Κίτρινος Φάκελος, Γιούγκερμαν) & Άγγελος Τερζάκης.
-
Ανδρέας Εμπειρίκος & Νίκος Εγγονόπουλος: Εισηγητές του υπερρεαλισμού στην Ελλάδα.
-
Νίκος Καββαδίας: Ο ποιητής των θαλασσών (Πούσι, Βάρδια).
4. Μεταπολεμική & Σύγχρονη Λογοτεχνία (1945 έως Σήμερα)
Περιγραφή Εποχής
Σημαδεύεται από τις τραυματικές εμπειρίες της Κατοχής, του Εμφυλίου Πολέμου, της Δικτατορίας (1967-1974) και αργότερα από την αστικοποίηση και την παγκοσμιοποίηση. Η λογοτεχνία γίνεται πιο υπαρξιακή, πολιτική, αμφισβητιακή και πολυφωνική.
Κύρια Χαρακτηριστικά
-
Πολιτική & Κοινωνική Ποίηση/Πεζογραφία: Καταγραφή του κοινωνικού τραύματος, της εξορίας και της ματαίωσης.
-
Υπαρξιακός & Υπερρεαλιστικός Προβληματισμός: Εστίαση στο άτομο, την μοναξιά και την αλλοτρίωση της πόλης.
-
Σύγχρονη Πολυφωνία: Ανάπτυξη της αστυνομικής λογοτεχνίας, του ιστορικού μυθιστορήματος και της μεταμοντέρνας γραφής.
Σπουδαιότεροι Συγγραφείς & Ποιητές
-
Ποιητές: Μανόλης Αναγνωστάκης, Τάσος Λειβαδίτης, Κική Δημουλά, Τitos Πατρίκιος, Μίλτος Σαχτούρης.
-
Πεζογράφοι:
-
Άλκη Ζέη (Το καπλάνι της βιτρίνας) & Ζωρζ Σαρή.
-
Αλέξανδρος Κοτζιάς, Δημήτρης Χατζής (Το τέλος της μικρής μας πόλης).
-
Βασίλης Βασιλικός (Ζ), Αντώνης Σαμαράκης (Το Λάθος).
-
Μάρω Δούκα, Ιωάννα Καρυστιάνη (Μικρά Αγγλία), Αποστόλος Δοξιάδης.
-
Πέτρος Μάρκαρης (Αστυνομικό μυθιστόρημα), Χρήστος Χωμενίδης, Ευγένιος Τριβιζάς (Παιδική λογοτεχνία).